1970

Annemieke Nijhof: “Ik woonde destijds in Deventer, mijn kelder stond ook blank. De dreigende overstromingen en evacuatie zijn echt een keerpunt geweest in het denken over ons watersysteem. Het leidde tot ‘Ruimte voor de Rivier’ en het denken in dubbele doelstellingen. ‘Ruimte voor de Rivier’ kwam vanuit de natuurbeweging en combineert veiligheid met meer natuur.”

Peter Glas: “Het duurde meer dan twintig jaar, maar de grote wateroverlast in ’93 en ’95 resulteerde in fundamenteel andere normen voor waterkeringen. Normen die zijn gebaseerd op risico’s, op de kans dat een dijk het begeeft en de gevolgen daarvan achter de dijken voor mensen en investeringen. Daarvoor is een hele kennisinfrastructuur opgebouwd, waar STOWA aan heeft bijgedragen. Het denken in dubbelfuncties is ook een belangrijk resultaat. In Nederland is het vechten om ruimte om alles te kunnen doen. Dat betekent keuzes maken én slim stapelen. Ik ben echt fan van de bloemrijke dijken, bijvoorbeeld.”

Peter Glas: “In de jaren ’50 en ’60 lag de focus in wateronderzoek nog echt op dijken, sluizen en zuiveringen, op staal en beton. Het is moeilijk een precieze datum te hangen aan het besef dat wateronderzoek meer is dan civiele techniek. Dat niet alleen ingenieurs met water bezig moeten zijn. De Rijnvervuiling, het schuim op de Dommel en later de Sandozramp zorgden voor meer aandacht voor ecologie en natuur. In 1970 kwam ook de Wet verontreiniging oppervlaktewateren. Voor mij was het rapport van de Club van Rome in 1972 het keerpunt. Dat deed me als zestienjarige met grote interesse in water en bètavakken besluiten biologie te gaan studeren. Begin jaren ’80 kwam de term ‘integraal waterbeheer’ op. Ik had al vaak ‘alfa + bèta + gamma = delta’ geroepen; vanaf toen voelde ik me minder een roepende in de woestijn. Dat idee is geleidelijk omarmd en dat leidde tot belangrijke verbreding van het onderzoek, ook bij STOWA.”

1980

1990

Annemieke Nijhof: “De jaren negentig waren de jaren van liberalisering en ‘naar de markt brengen’. Tauw kreeg in 1995 opdracht om onderzoek te doen naar de liberalisering van de drinkwatersector. De productie kon wellicht goedkoper en efficiënter via de markt. Onderzoek naar ervaringen in het buitenland liet echter zien dat bij privatisering de kwaliteit afneemt, lekkages toenemen en de consument niet goedkoper uit is. In het Verenigd Koninkrijk lekt zeker een kwart van al het drinkwater weg; dat is bedrijfseconomisch gunstiger dan goed onderhoud. Wij haalden ook de waarden van Vitruvius erbij, bekend uit de architectuur. Destijds was het vernieuwend om aspecten als beleving en duurzaamheid mee te wegen in een onderzoeksrapport. Ik heb het idee dat het unieke Nederlandse drinkwaterproductiesysteem toen voor de poorten van de hel is weggesleept.”

2000

Herman Havekes: “Rond het millennium pakte STOWA voor het eerst onderzoeksvraagstukken over recht en bestuur op. Tot die tijd was Nederland een gidsland in Europa; nieuwe waterrichtlijnen werden probleemloos opgenomen in nationale wetten die de eisen vaak al omvatten. Dat stokte bij de introductie van de Europese Kaderrichtlijn Water. Van aanjager werden we een land met flinke uitvoeringsproblemen. Het schuurde, zeker nadat de Tweede Kamer de motie Van der Vlies aannam. Die eiste dat agrariërs geen pijn mochten ondervinden. Maar al eerder in ’94 oordeelde het Europese Hof dat waterschappen het begrip lozing te beperkt hadden uitgelegd in een zaak over oeverbeschoeiing waaruit schadelijke stoffen vrijkwamen. Vanaf 2000 verscheen een reeks STOWA-publicaties over Europees recht, zoals het Handboek EG-recht en de praktijk van het waterbeheer, de Europagids en het tijdschrift Water Governance. De juridische kant hoort er nu als vanzelfsprekend bij.”

2010

Annemieke Nijhof: “Dit was een stille revolutie. Rijkswaterstaat voorzag een structureel tekort aan budget voor onderhoud van rivierdijken, maar ook van bruggen en sluizen. Het waren jaren waarin klimaatverandering volop aandacht kreeg. Staatssecretaris Tineke Huizinga drong stevig aan op verder vooruitkijken, en op een Deltacommissie. En dat tegen de trend in om minder commissies in te stellen. Het lukte haar de politiek te overtuigen en zo kwam er structureel geld voor waterveiligheid. Het blijkt te weinig, maar het is een revolutie.”

Herman Havekes: “In de jaren ’90 van de vorige eeuw luidden de waterschappen elk jaar de noodklok vanwege bezuinigingen op het budget voor rivierdijkherstel. We hoefden alleen het jaartal in de brief te veranderen. Ik denk dat de gebeurtenissen in ’93 en ’95 ook hielpen om uiteindelijk een structureel budget te realiseren. Zo kun je onafhankelijk opereren, weg van de waan van de dag in de politiek. En dat werkt; nergens is de veiligheid van dijken zo hoog als in Nederland.”

Herman Havekes: “De aandacht in Nederland voor geschiedenis en erfgoed is sterk gegroeid, ook bij de waterschappen en bij STOWA. Misschien door de vergrijzing, uit nostalgie of omdat we meer tijd hebben? Ik vind het in ieder geval een heel positieve ontwikkeling en ben zelf een enthousiaste amateur-waterhistoricus. STOWA heeft inmiddels een aantal prachtige publicaties uitgegeven over water­ge­­­­­schie­de­nis en erfgoed. Van de geschiedenis kun je veel opsteken, over oude zuiveringstechnieken bijvoorbeeld of over de sponswerking van landschappen. Maar misschien belangrijker: geschiedenis zet je ook altijd aan het denken over de toekomst.”

2020

Annemieke Nijhof: “In coronatijd werkte Deltares aan een essay getiteld ‘Op waterbasis’. Het is gebaseerd op een aantal kaarten van Nederland die aangeven waar je het best kunt bouwen, landbouw kunt beoefenen of natuur ruimte kunt bieden, rekening houdend met de ondergrond en het watersysteem. Het essay was een eigen initiatief van Deltares-onderzoekers naar aanleiding van toenemende overstromingen langs rivieren. Maar ook van droogteperiodes die leiden tot bodemdaling in veenweiden, uitgedroogde dijken en funderingsschade. De ondertitel luidde ‘Grenzen aan de maakbaarheid’, wat veel discussie en ook weerstand opriep. Maar het was geen pleidooi voor het einde van de maakbaarheid; we zeiden: houd rekening met bodem en water wanneer je iets doet in een gebied. Het essay zorgde er mede voor dat het principe ‘water en bodem sturend’ voor het eerst in een regeerakkoord stond. Inmiddels is het een belangrijk uitgangspunt.”

Annemieke Nijhof is algemeen directeur van Deltares, kennis­instituut voor toegepast onder­zoek op het gebied van water en ondergrond. Ze is van oorsprong chemisch ingenieur en werkte eerder onder andere bij advies­bureau Tauw en bij de rijks­over­heid als directeur-generaal Water en raadsadviseur van minister-president Balkenende.

Peter Glas is voormalig deltacommissaris, watergraaf van Waterschap De Dommel, Unievoorzitter en jarenlang onderzoeker bij WL Delft Hydraulics (nu Deltares). Hij studeerde biologie, wiskunde en recht. Glas is gepensioneerd, maar onder andere nog actief als ondervoorzitter van de Commissie voor Milieu­effect­rapportage

Herman Havekes is jurist en voormalig strategisch adviseur van de Unie van Water­schappen. Hij is emeritus hoog­leraar Publieke organisatie van het (decentraal) water­be­heer in Utrecht en voorzitter van de Vereniging voor Waterstaats­geschiedenis