“Weerbaarheid is je realiseren dat iets stuk kan en weten hoe je dat oplost”, zegt Eric van der Schans, directeur Milieu van Havenbedrijf Rotterdam. Het Havenbedrijf ging als een van de eersten in Nederland aan de slag met dit thema. “Daarbij gaat het naast klimaatadaptatie ook nadrukkelijk om het tegengaan van sabotage en kwaadwillendheid.”

“De Rotterdamse haven is een spiegel van de wereld. Is de Straat van Hormuz geblokkeerd of het Suezkanaal, dan merken wij dat hier in de bedrijvigheid. Maar ook op andere manieren belandt de wereld op ons bordje. Na de Russische inval in Oekraïne hadden we hier bijvoorbeeld te maken met schepen met gemengde bemanningen en elkaar snel opvolgende sanctie­pakketten terwijl ladingen al werden gelost. En recent meerde het cruiseschip Hondius af, bekend van de hantavirusbesmetting.

Het betekent dat we als Havenbedrijf doordrongen moeten zijn van kwets­baar­heid in allerlei facetten. We moeten niet alleen voorbereid zijn op klimaatverandering waar iedereen in de watersector aan denkt, maar we moeten ook rekening houden met sabotage door de toenemende polarisatie wereldwijd. Sinds de grote hack van Rotterdamse terminals in 2017 is iedereen hier echt van doordrongen. Het havengebied is van groot economisch en strategisch belang.

Weerbaarheid betekent een verandering in denken en doen. Bij kwade opzet werkt een bordje ‘verboden toegang’ niet. Weerbaarheid is ook fundamenteel anders dan robuustheid. Een blok beton is robuust, maar als het eenmaal stuk is, is het stuk. Weerbaarheid is je realiseren dat iets stuk kan en weten hoe daarop te handelen, hoe het op te lossen. Dat vergt voorbereiding, samenwerking en oefening. En het betekent bijvoorbeeld ook dat je niet alles inricht op just-in-time logistiek.

We waren als Havenbedrijf een van de eersten die zich verdiepten in weerbaarheid. Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel memoreerde dat onlangs nog. Toen hij enkele jaren geleden opriep om na te denken over dit onderwerp was het Havenbedrijf Rotterdam het eerste dat zich meldde. Maar een land als Finland dat al jarenlang onder structurele bedreiging leeft, loopt nog ver op ons voor.

We hebben inmiddels uitgebreid cameratoezicht in de haven. Onze weerbaar­heid gaat veel verder dan dat, maar daar communiceren we niet in detail over. We delen wel graag onze kennis in direct overleg. Ik kan ook zeggen dat we hebben geleerd dat je weerbaarheid samen moet oppakken, in de keten. Het lukt niet in je eentje. Rondom cyberweerbaarheid hebben we bijvoor­beeld de community ‘FERM’ opgericht met logistieke partners om kennis en kunde te delen en samen te werken.

Ook in klimaatadaptatie zoeken we die samenwerking. Het zit niet in het DNA van bedrijven om na te denken over bescherming tegen waterstanden over 30-50 jaar. Maar samen komen we tot slimme maatregelen zoals het ophogen van wegen die aan renovatie toe zijn zodat ze kunnen fungeren als dijkjes. Wij kiezen heel bewust voor ‘samen sterker’.

Waterschappen spelen natuurlijk een cruciale rol in weerbaarheid; ze houden Nederland droog. Van oudsher focussen waterschappen zich op wonen, de agrarische sector en natuur. Maar ook de Nederlandse economie is verknoopt met het water. Ik hoef maar uit het raam te kijken van ons kantoor in de Wilhel­minatoren om dat te zien. 24 uur per dag heerst hier bedrijvigheid op en rond het water. Bovendien is het een prachtig uitzicht. Ik vraag me af of de watersector voldoende doordrongen is van dit economische belang. Komt dat voldoende aan bod in de adviesrapporten die bij dijkgraven op tafel liggen? Wij denken graag vroeg mee bij grote projecten. Nodig ons uit, daar staan we altijd voor open.”

Eric van der Schans