In april 2025 organiseerden de TU Delft, het Hoogheemraadschap van Delfland en STOWA in Delft een bijeenkomst over alternatieven voor de zandzak. Tijdens de bijeenkomst werden ook enkele mobiele waterkeringen gedemonstreerd. Dat gebeurde bij Flood Proof Holland. Een paar maanden later verscheen een STOWA-rapport over onderzoek naar de mogelijkheden dit soort keringen sneller en effectiever in te kunnen zetten bij overstromingsdreiging. Niet verwonderlijk dat programmamanager Waterveiligheid Oscar van Dam 2025 uitriep tot ‘het jaar van de mobiele waterkering’.

Dreigen er overstromingen, dan komen in Nederland traditiegetrouw de zandzakken tevoorschijn. Mobiele waterkeringen worden in ons land slechts beperkt toegepast. Maar elders in de wereld, waar bewoners en bedrijven minder vertrouwen hebben in hun dijken, is dat anders. Daar heeft menig ziekenhuis, gemeente, fabriek of individuele burger mobiele keringen aangeschaft om geen natte voeten te krijgen. Omdat door klimaatverandering felle buien steeds vaker tot wateroverlast zullen leiden in Nederland, kijken waterschappen in Nederland inmiddels ook nieuwsgierig naar mobiele keringen.

De afgelopen jaren heeft crisiscoördinator van De Stichtse Rijnlanden Marian Booltink met STOWA al de nodige aandacht gevraagd voor een goede voorbereiding op wateroverlast. Bijvoorbeeld door het organiseren van masterclasses ‘zandzakkunde’. De traditionele zandzak heeft duidelijk zijn pluspunten. Het is een relatief goedkoop systeem, universeel en eenvoudig uitbreidbaar in hoogte en breedte. Maar het is ook zeer arbeidsintensief, zeker als er grote lengtes moeten worden neergelegd. Allemaal redenen voor STOWA om aandacht te vragen voor alternatieven voor die bekende zandzak en 2025 uit te roepen tot ‘het jaar van de mobiele kering’.

Flood Proof Holland test al meer dan tien jaar mobiele waterkeringen. Experimenten vinden plaats op verschillende ondergronden – klinkers, gras, beton, glad en hobbelig – bij verschillende stromingen (kracht en richting) en bij verschillende weersomstandigheden. Het onderzoek leert hoeveel mensen je nodig hebt voor de opbouw, hoe snel dat gaat, hoeveel uitleg nodig is en wat voor gereedschap je moet gebruiken. Tijdens de bijeenkomst in Delft kregen de deelnemers hier een live demonstratie van een tiental mobiele keringen, met fraaie namen als Waterschot, Tubebarrier en NoFloods.

STOWA liet naar aanleiding van deze bijeenkomst van zeven verschillende typen mobiele keringen en één tijdelijke kering korte video's maken waarin de werking van de kering wordt uitgelegd en wordt verteld waarvoor ze wel en niet inzetbaar zijn. De productie van de video's werd mede mogelijk gemaakt door het Interreg-NWE project FlashFloodBreaker, waar STOWA projectpartner van is.

Tijdens de wateroverlast-crisisoefening Wolkbreuk, die begin november 2025 plaatsvond bij Stichtse Rijnlanden, werd ook een aantal mobiele keringen getest. Daaruit kwam naar voren dat, met een goede instructie in de ‘droge fase’, de betrokken hulpverleners de keringen zonder problemen konden opzetten. Bij deze oefening was er ook internationale belangstelling vanuit het Interreg-NWE project FlashFloodbreaker en het Interreg-NWE project Bonsai, waarvan STOWA de leadpartner is.

Deltares werkte in 2025 voor STOWA ondertussen aan een uitgebreid overzicht van mobiele keringen en hun toepassingsbereik. Dit overzicht kan beheerders helpen bij het maken van een keuze. Het overzicht bevat filmpjes met uitleg over de werking en opbouw. Ook worden eigen ervaringen met verschillende keringen en die van onafhankelijke derden verzameld. Het overzicht is naar verwachting begin 2026 gereed en krijgt een plek in de wiki noodmaatregelen, een initiatief van STOWA en Rijkswaterstaat. Deze website bevat informatie over de inzet van uiteenlopende noodmaatregelen voor waterkeringen bij een (dreigende) overstroming. Rijkswaterstaat verzamelde hierover ook al veel informatie. Die is te vinden in het internationale e-hand­boek Emergency Management Flood Defences, dat eind 2024 verscheen.

In 2025 werden de eerste resultaten bekend van een langjarige monitoringcampagne van de grondwaterdynamiek in een aantal boezemkades. De grondwaterstanden wisselen sterk, zo blijkt. Zowel in de tijd als in de ruimte. Dat maakt het gedrag van de kades minder voorspelbaar dan eerder gedacht. Het benadrukt volgens Oscar van Dam van STOWA het belang van meerjarige monitoring en van het hebben van goede indicatoren voor inzicht in de grondwaterdynamiek. Dat alles om de veiligheid van polder- en boezemkades te waarborgen.

Sinds 2020 monitoren drie waterschappen – de Hoogheemraadschappen Schieland en de Krimpenerwaard, Rijnland en Delfland – op tien locaties in Zuid-Holland de grondwaterstanden en het bodemvocht in een aantal boezem- en polderkades. Dit naar aanleiding van de toenemende langere periodes van droogte. De waterschappen worden daarbij ondersteund door Rijkswaterstaat en krijgen financiële bijdragen van STOWA en IPO. “Deze meerjarige monitoring biedt een unieke kans om te zien hoe boezem- en polderkades zich gedragen onder zeer uiteenlopende weersomstandigheden”, stelt Oscar van Dam, programmamanager Waterveiligheid bij STOWA.

De eerste resultaten werden in 2025 bekend. De meetresultaten na enkele natte en droge jaren geven inzicht in de grondwaterdynamiek van dijken en de invloed op de stabiliteit ervan. Extreme droogte en natheid alsook de afwisseling daartussen kunnen de stabiliteit van kades aantasten of juist versterken, zo blijkt. Uit het onderzoek kwam vooral naar voren dat neerslag een onderschat risico is voor de stabiliteit van kades. Alleen naar de boezemwaterstand kijken is niet genoeg; ook neerslag en grondwaterstanden moeten in beeld zijn. Het is noodzakelijk de freatische lijn, de grondwaterstand in de dijk en de invloed van neerslag te volgen.

In de winter van 2023-2024 liet STOWA specifiek onderzoek doen naar de invloed van extreme neerslag op de stabiliteit en grondwaterdynamiek van boezemkaden, die deze conclusie bevestigde. De winter zelf was uitzonderlijk nat, met neerslaghoeveelheden die gemiddeld eens in de 10 tot 100 jaar voorkomen.

Internationalisering is een belangrijk thema in de nieuwe strategienota van STOWA. Want veel watergerelateerde problemen spelen ook elders in de wereld. Bij waterveiligheid liepen er in 2025 al een aantal activiteiten met een sterke internationale component: de EU-Interregprojecten FlashFloodbreaker en BONSAI, én een internationaal beversymposium.

In 2024 startte het Interreg-NWE project FlashFloodBreaker, een project waar ook STOWA aan deelneemt. Een flash flood is een snelle stijging van het water in laaggelegen gebieden, die binnen drie tot zes uur optreedt bij zware regenval. Eind september 2025 was er in Duisburg in dit kader een internationale oefening waar leden van het Nederlandse Crisis Expert Team Waterkeringen (CTW) aan deelnamen. Bij deze oefening werd geoefend met de hoogwaterinspectieapp App2C. Deze app is ontwikkeld in Polders2cs, een eerder Europees project waar STOWA de leadpartner van was. Ook werden er diverse mobiele keringen getest. FlashFloodBreaker wordt getrokken door een waterschap uit Duitsland. Verder wordt er samengewerkt met waterschappen, brandweerkorpsen en universiteiten uit België, Luxemburg, Frankrijk, Ierland en Nederland.

STOWA is de leadpartner van het Interreg-NWE project BONSAI, dat staat voor Boosting flOod resilieNce in estuarine Systems Anticipating shifting climate zones. In dit Europese Interregproject ontwikkelen projectpartners uit België, Duitsland, Frankrijk en Nederland kennis en vaardigheden om de getijdenestuaria in Noordwest-Europa voor te bereiden op de gevolgen van de klimaatverandering. BONSAI simuleert daarvoor verschuivende klimaatzones om oplossingen aan te reiken én kennis te vergroten over overstromingsrampenbeheer. Men richt zich op drie thema's: kortetermijn-robuustheid van overstromingsbescherming tegen erosie en dierlijke activiteit, langetermijn-weerbaarheid tegen klimaatverandering (biodiversiteit, vegetatie en nature-based solutions) én het verbeteren van rampenbeheer bij overstromingsgevaar. Het project startte in 2025 en loopt af in 2029.

Op 3 en 4 februari vond in Wageningen de International meeting ‘Beaver Burrowing in Infrastructure’ plaats. Beverspecialisten uit veertien verschillende landen, waaronder Duitsland, Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland, spraken over de technische mogelijkheden om schade door graverij te beperken, maar bijvoorbeeld ook over de interactie tussen bever en mens. Op 7 maart was er aansluitend een internationaal webinar: ‘Highwater refuges for beavers to protect vital infrastructure like dikes and (rail)roads’. Inmiddels hebben de deelnemers zich georganiseerd in een Community of Practice, en worden kennis en ervaringen uitgewisseld via een nieuwe Engelstalige website die door STOWA wordt beheerd.

Over graverij gesproken. STOWA liet in 2025 voor tien diersoorten factsheets maken over gravers waarmee spoor- en dijkbeheerders de meeste schade-ervaringen hebben. Het gaat om bever, das, konijn, mol, vos, muskusrat, beverrat, muis, rivierkreeft en engerling. In oktober organiseerde het Kenniscentrum Bever, waar STOWA deel van uitmaakt, een speciaal symposium waarin de deelnemers op de hoogte werden gebracht van de laatste ontwikkelingen met betrekking tot bevers. Ook kreeg de landingspagina Graverij van STOWA www.stowa.nl/graverij een update.

Demonstratie van mobiele keringen

De meegroeidijk; een binnen het BONSAI-Interregproject geteste op de natuur gebaseerde oplossing voor klimaatbestendige dijken

Meetinstrumenten in een waterkering